„ADHD – wskazówki do pracy z dzieckiem nadpobudliwym dla

nauczycieli i rodziców”

 

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej, zwany też niekiedy zespołem hiperkinetycznym. W literaturze angielskiej i amerykańskiej często pojawia się skrót ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder).

 

ADHD jest jednostką chorobową, której przyczyną jest zaburzona praca mózgu. Jednak ze względu na prozaiczne objawy (nadmierna aktywność, impulsywność, niezgrabność ruchowa i brak koncentracji) dzieci cierpiące na tę przypadłość są często uważane za niegrzeczne. W rzeczywistości system hamowania reakcji na bodźce jest u nich upośledzony, co powoduje reakcje niewspółmierne do sytuacji, a ich mózgi, bombardowane dziesiątkami informacji jednocześnie, nie są w stanie wyodrębnić tych najważniejszych stąd trudności z koncentracją. Zespół ten objawia się trwałymi sposobami zachowania, które układają się w grupę objawów:

 

A) problemy z utrzymaniem uwagi,

B) problemy z kontrolą impulsywności,

C) nadmierna ruchliwość.

 

Problemy z utrzymaniem uwagi przejawiają się krótkim czasem skupienia uwagi, trudnościami w koncentracji, nieumiejętnością wybrania tego, na czym w danym momencie należy się skupić oraz bardzo łatwym rozpraszaniem się pod wpływem zewnętrznych bodźców (np. wejście kogoś do klasy lub przejeżdżający samochód).

 

Problemy z impulsywnością i kontrolą zachowań oznaczają wykonywanie przez dziecko czynności bez przewidywania, jakie mogą być ich następstwa. Dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej zwykle rozpoczynają wykonywanie zadania bez całkowitego zrozumienia instrukcji, często nie wysłuchują jej do końca. Są bardziej gadatliwe, przerywają innym.

 

Nadruchliwość jest to nadmierna ruchliwość dziecka, nie połączona z wykonywaniem przez niego zadania i która jest irytująca i dokuczliwa dla będących wokół osób. Dziecko nadpobudliwe z trudnością pozostaje w jednym miejscu, często biega, wspina się na meble, u starszych dzieci i nastolatków może ograniczyć się do wiercenia się na krześle, rysowania, obgryzania długopisu lub poczucia wewnętrznego niepokoju.

 

Zwykle objawy zespołu nadpobudliwości są wyraźnie widoczne między 5 a 7 rokiem życia. Cechą charakterystyczną ADHD jest występowanie trwałych wzorców zachowań utrzymujących się przynajmniej przez 6 miesięcy.

 

Zespół ADHD występuje u około 5-10% dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Spora część dzieci wyrasta z ADHD, jednak zaburzenia utrzymują się u 30-50% nastolatków , a pełno objawowy zespół nadpobudliwości przetrwa u 3% dorosłych.

Niestety, zbyt dużo jest symptomów zespołu ADHD, które są przykre, męczące, uciążliwe, wywołują bezradność i dlatego osoby z otoczenia niekiedy zaczynają juz mieć dość tego zaburzenia i czasem dosyć samego dziecka z ADHD. Nie ma łatwych rozwiązań tego problemu. Jednak w sytuacji, gdy wkrada się bezsilność, cierpią wzajemne relacje w domu rodzic – dziecko, w szkole nauczyciel – dziecko. W związku z tym istotne są sugestie praktyczne, które pomogą zarówno nauczycielowi jak i rodzicom zapewnić odpowiednią atmosferę do pracy z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo.

 

Wskazówki wychowawcze dla rodziców dziecka z nadpobudliwością psychoruchową.

A) Należy przestrzegać uregulowanego trybu życia codziennego – ustalone godziny wstawania rannego, snu (dziecko nadpobudliwe wymaga więcej snu od innych) pory wieczornego układania się do snu, posiłków, czasu odrabiania lekcji, zabawy.

B) Konieczne jest stopniowe, ale systematyczne wdrażanie dziecka do obowiązków i zajęć domowych z równoczesnym przestrzeganiem potrzeby ukończenia każdej rozpoczętej czynności.

C) Wskazane jest ograniczenie ilości różnorodnych i szybko zmieniających swą formę zajęć i czynności dziecka.

D) Nie hamować nadmiernie ruchliwości dziecka, pozwalać na zaspokojenie potrzeb ruchu, jednak w odpowiedniej formie w sposób właściwie zorganizowany pod opieką osób dorosłych np. zajęcia sportowe w szkole lub klubie sportowym.

E) Odrabianie lekcji w domu powinno być stałym obowiązkiem ucznia, podczas którego należy przestrzegać następujących zasad: lekcje powinny być odrabiane w warunkach spokoju i ciszy, dziecku należy zapewnić stałe miejsce do odrabiania lekcji. Na biurku podczas uczenia się powinny być tylko te przedmioty, które są niezbędne do pracy. W chwilach zmęczenia (osłabienie koncentracji uwagi) dziecko powinno wykonać krótką gimnastykę, bądź też na bardzo krótko należy zająć je innymi czynnościami. Podczas uczenia się należy, tam gdzie jest to potrzebne, wykorzystywać głośne czytanie, co sprzyja koncentracji uwagi.

F) Zachęcać i wdrażać dziecko do czytelnictwa przez wspólne czytanie i omawianie książek. Interesująca książka uczy, a równocześnie działa uspokajająco.

G) Rodzice powinni kontrolować czas wolny dziecka i pomagać mu w jego organizowaniu.

H) Całość oddziaływań wychowawczych w stosunku do dziecka nadpobudliwego wymaga od wszystkich członków rodziny bardzo dużo spokoju, cierpliwości i życzliwości oraz zrozumienia i konsekwencji.

 

 

Wskazówki dla nauczyciela pracującego z dzieckiem z nadpobudliwością psychoruchową:

A) Dziecko powinno siedzieć w ławce, blisko nauczyciela.

B) Kolega/koleżanka z ławki to dziecko aktywne, zrównoważone (zbyt spokojny sąsiad w ławce może z uwagi na specyfikę własnego funkcjonowania źle znosić towarzystwo nadpobudliwego kolegi).

C) Nauczyciel powinien dawać dziecku szansę częstego odpowiadania, z poleceniem zastanowienia się oraz umożliwienia korygowania własnych odpowiedzi.

D) Nie jest „wskazane” wyrywanie do odpowiedzi (dezorganizuje pracę i dodatkowo pobudza), bardziej pożądane jest przypomnienie czego dotyczyła dana część lekcji.

E) Polecenia wydawane przez nauczyciela powinny być krótkie, jasne, proste, podzielone na krótkie odcinki, zrozumiałe dla dziecka.

F) Nauczyciel powinien dopilnować, aby dziecko zapisało polecenie, zadanie domowe.

G) W przypadku kłótni z kolegami, wybuchu agresji, nauczyciel powinien interweniować tu i teraz, przerwać daną sytuację, aby zapobiec narastaniu negatywnych emocji i ewentualnym niebezpiecznym następstwom (bójka, uraz).

H) Rozmowa o nieaprobowanym społecznie zachowaniu (na temat bójki z kolegą, rzucania krzesłem itp.) powinna mieć miejsce, gdy dziecko się uspokoi, nauczyciel powinien porozmawiać z dzieckiem o zdarzeniu, aby powoli nauczyło się analizować własne zachowanie.

I) Nauczyciel powinien włączać dziecko w aktywne życie klasy, przydzielić jemu konkretne obowiązki, np. podlewania kwiatów (w zależności od potrzeb klasy i inwencji nauczyciela).