Zaburzenia rozwoju ruchowego.

W młodszych grupach te zaburzenia możemy zauważyć, jeśli dziecko:

  • Czynności samoobsługowe wykonuje bardzo wolno i bardzo niezręcznie;
  • Niechętnie buduje z klocków;
  • Źle koordynuje ruchy rąk;
  • Niezręcznie schodzi po schodach, szuka przy tym opieki;
  • Niechętnie bierze udział w zabawach ruchowych, boi się ich i unika.

W grupie 6-letniej z tym zaburzeniem mamy do czynienia, jeśli objawy obserwowane w młodszym wieku nie ustąpiły, a wręcz się nasiliły oraz występują takie objawy jak:

  • Zbyt silny nacisk na ołówek czy kredkę,
  • Ruchy ręki są gwałtowne, kanciaste i mało płynne,
  • W rysunkach przeważają linie proste.

Zbyt mały nacisk może również świadczyć o zaburzonym rozwoju ruchowym. Przejawia się to w rysowaniu linii nikłych, ledwie widocznych. Takie dzieci częściej niż inne upuszczają różne przedmioty, nie mogą poradzić sobie z wycinaniem, jak gdyby nie miały „siły” do wycinania. Kolejnym symptomem jest niewłaściwa koordynacja obu rąk, czyli trudności przy zapinaniu guzików, chwytaniu piłki, a także nasilenie się współruchów przy wykonywaniu różnych czynności.

Jeśli mamy dziecko z tego typu trudnościami angażujemy je do zajęć ruchowych
i manualnych, zachęcamy, dbając o to, by nie było wyśmiewane. Chcę tutaj zwrócić uwagę, że nie możemy dawać dziecku niezliczonej ilości ćwiczeń graficznych w liniaturze, jeśli jest ono mało sprawne manualnie. Zaczynajmy od:

  • malowania farbą dużych kształtów na arkuszu papieru rozpiętego na sztaludze;
  • kolorowania dużych płaszczyzn przechodząc do coraz mniejszych;
  • stosujmy pisaki;
  • wykorzystujmy kalkę techniczną, by dzieci kalkowały wzory od dużych, prostych do coraz bardziej precyzyjnych i literopodobnych;
  • najpierw dajmy wycinać po liniach prostych, później łamanych, na końcu faliste;
  • zwracajmy uwagę, aby podczas lepienia dziecko używało obu rąk;

Jeśli niezręczność całego ciała jest silnie zaburzona należałoby przekonać rodzica do wizyty u lekarza i uczęszczania na gimnastykę korekcyjną. W przedszkolu zaś możemy:

  • organizować zabawy wymagające zwiększonej aktywności ruchowej, improwizacje ruchowe,
  • zabawy ze współćwiczącym (bardzo przydaje się tutaj metoda W. Sherbourne).

Drugą grupą zaburzeń są fragmentaryczne zaburzenia funkcji poznawczych. Należą tutaj zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej, rozwoju mowy i myślenia. Zaburzona percepcja wzrokowa w młodszym wieku objawia się w:

  • trudnościach odszukiwania takich samych elementów obrazka, niechęć do rysowania, budowania z klocków, spostrzegania.

U 6-latków zaburzona percepcja wzrokowa to:

  • ubogi opis ilustracji – jednowyrazowy lub jednozdaniowy,
  • źle odtwarzanym wzór,
  • nie zapamiętywaniu spostrzeżeń wzrokowych.

Wyrównywaniu tych zaburzeń służy kierowanie spostrzeżeniami wzrokowymi dziecka, zwracanie jego uwagi na szczegóły w otoczeniu. Pomocne tutaj będą następujące rodzaje ćwiczeń:

  • odwzorowywanie układów przestrzennych figur i brył geometrycznych;
  • wyszukiwanie takich samych obrazków, przedmiotów i różnych ich układów wśród innych podobnych;
  • wyszukiwanie różnic pomiędzy obrazkami, przedmiotami i ich układami;
  • zapamiętywanie obrazków lub przedmiotów obserwowanych przez określony czas;
  • graficzne odwzorowywanie kształtów geometrycznych, symetrycznych, asymetrycznych i linearnych, czyli popularnych szlaczków;
  • ćwiczenia koordynacji wzrokowo – ruchowej, np. ćwiczeń drobnych ruchów palców i dłoni;
  • ćwiczenia płynnych ruchów rąk, a następnie ruchu przerywanego z zachowaniem określonego rytmu;
  • różnicowanie kształtów literopodobnych, zespołów liter i liter pojedynczych;
  • analiza i synteza sylaby, analiza i synteza wyrazu oraz zdania;
  • kojarzenie głoski z literą;
  • tworzenie wyrazów dwusylabowych i jednosylabowych;
  • układanie wyrazów;
  • układanie zdań.

Z zaburzoną percepcją słuchową możemy mieć do czynienia, jeśli w młodszych grupach wiekowych występował:

  • Nieprawidłowy rozwój mowy szczególnie mowa późna, długo utrzymujące się agramatyzmy, mały zasób słów;
  • Szybkie nużenie się podczas słuchania, szukanie obrazków ilustrujących opowiadanie;
  • Dziecko nie mogło zapamiętać wierszyka czy piosenki.

U 6-latka natomiast pojawiają się następujące objawy:

  • Prymitywne zdania podczas opowiadania zdarzeń lub treści ilustracji;
  • Jednowyrazowe odpowiedzi na pytania;
  • Trudność w odtwarzaniu rytmów dźwiękowych, w zabawach tanecznych.

W zaburzonej percepcji słuchowej pracujemy głównie nad:

Umuzykalnianiem dziecka tzn. częste śpiewanie, gra na instrumentach perkusyjnych,
a w szczególności:

  • Ćwiczenia różnicujące dźwięki;
  • Odtwarzanie dźwięków;
  • Dzielenie zdań na wyrazy, a wyrazu na sylaby;
  • Wysłuchiwanie głosek w nagłosie, śródgłosie, wygłosie;
  • Różnicowanie wyrazów fonetycznie podobnych;
  • Ćwiczenia kształtujące pamięć (nauka wierszy, a nawet fragmentów prozy).

Jeśli mamy do czynienia z zaburzonym rozwojem mowy i myślenia przeanalizujmy czy
w młodszym wieku przedszkolnym występowały takie objawy jak:

  • Opóźnienia w rozwoju mowy,
  • Bogate słownictwo, ale wypowiadane bez zrozumienia,
  • Nie dostrzeganie związków treściowych.

U sześciolatka będą występowały te same objawy, a ponadto:

  • Błędne wymawianie niektórych głosek;
  • Nie rozumienie historyjek obrazkowych, nieumiejętność rozwiązywania zagadek;
  • Trudność w rozumieniu zasad i prawideł gier i zabaw dydaktycznych czy planszowych.

Aby wyrównać te zaburzenia należy:

  1. Prowadzić częste rozmowy z dzieckiem, czytamy i opowiadamy sprawdzając czy zrozumiało daną treść;
  2. Stawiamy pytania;
  3. Zachęcamy do wypowiedzi;
  4. Organizujemy ćwiczenia klasyfikujące przedmioty ze względu na rodzaj, użytkowanie, materiał, barwę, kształt;
  5. Wypowiadanie się na temat zaobserwowanych zjawisk w przyrodzie, technice, najbliższym otoczeniu;
  6. Opowiadanie dotyczące treści obrazków, ilustracji, zdjęć itp.

Jeżeli chodzi o zaburzenia rozwoju emocjonalno – uczuciowego musimy być bardzo ostrożni w wyrażaniu swych opinii. Musimy pamiętać, że każde dziecko jest indywidualnością i jego zachowanie kształtują różnorodne czynniki środowiskowe. Korzystając z osiągnięć psychologii rozwojowej wiemy, iż dzieci w wieku przedszkolnym dopiero kształtują swoje emocje i budują uczucia. Niemniej jednak można już u najmłodszych dzieci zaobserwować pożądane i niepożądane zachowania, które należy umacniać bądź eliminować.

Postawienie prawidłowej diagnozy w rozpoznaniu tego rodzaju zaburzeń wymaga wnikliwej obserwacji i zastosowania wielu technik poznania dziecka.

Wyrazem zaburzeń rozwoju emocjonalno – uczuciowego w młodszym okresie rozwojowym może być:

  • Płaczliwość, kapryszenie, zmienność nastrojów, częste reakcje agresywne, reakcje lękowe.

U 6-latka ww. objawy oraz reakcje nieadekwatne do sytuacji, nie umiejętność opanowania reakcji pozytywnych jak i negatywnych, częste obrażanie się, agresja z błahych powodów mogą być przejawem infantylizmu. U dziecka infantylnego zauważamy także małą samodzielność, uporczywe poszukiwanie pomocy, ogromny lęk przed nową sytuacją, wielki stres przed rozstaniem z rodzicem, a wręcz niemożność rozstania.

Postępowanie z dzieckiem infantylnym wymaga współpracy z rodzicami oraz specjalistami. Konieczna jest tutaj terapia. Na gruncie przedszkolnym możemy:

  • stwarzać dziecku sytuacje, w których doznaje pozytywnych emocji;
  • dostarczać wzorów właściwego postępowania;
  • stopniowe oswajanie się z problemami, niepowodzeniami;
  • usamodzielnianie dziecka, powierzanie mu zadań na forum grupy, świadczących pomoc nauczycielowi lub innym dzieciom.

Należałoby jeszcze wspomnieć o dzieciach zahamowanych, które cechuje nadmierna wrażliwość w kontaktach społecznych, nadmierna wstydliwość, unikanie kontaktów
z rówieśnikami – te objawy zauważamy już w młodszym wieku, a u 6-latka ponadto mała aktywność, dalsza nieśmiałość, przy nakłanianiu do jakiegokolwiek działania dziecko stawia opór, bardzo wrażliwe na ocenę innych, szybko się męczą.

Bardzo ważne w tego typu zaburzeniach jest to, by otwarcie rozmawiać z rodzicami o problemach, jakie ma dziecko. Nie musimy nazywać tego zaburzenia, ani od razu ujawniać przed rodzicem, że jego dziecko wykazuje, np. cechy zahamowania. Nie wolno nam jednak pozostawić dziecka samemu sobie i bać się mówić rodzicom o faktycznym zachowaniu.

Warto jeszcze zwrócić uwagę na konieczność pracy z dzieckiem zdolnym. Nie mamy wprawdzie zajęć dodatkowych dla takich dzieci, ale możemy z nimi pracować w ramach pracy indywidualnej. Można tutaj wykorzystać następujące formy pracy:

  1. Indywidualizacja w czasie zajęć z całą grupą;
  2. Przydzielanie trudniejszych zadań w pracy indywidualnej, ale i z całą grupą;
  3. Stwarzanie okazji do swobodnego wyboru trudniejszego zadania;
  4. Stawianie dodatkowych pytań, pobudzających twórcze myślenie.

Jeżeli zaobserwujemy, że dziecko jest uzdolnione artystycznie, motywujmy rodziców, by zorganizowali im zajęcia w pracowni plastycznej, ognisku muzycznym czy szkole muzycznej. W ramach zajęć przedszkolnych organizujmy ten rodzaj zajęć tak, by dzieci zdolne artystycznie mogły realizować swoje zdolności plastyczne, muzyczne, recytatorskie.